राजकुमार साह
कञ्चनपुर (सप्तरी), माघ २८ । नेपालको राजनीतिक बहसमा पछिल्लो समय ‘लुसिफोर’ भन्ने शब्द प्रयोगमा आउन थालेको छ। सामाजिक सञ्जाल र केही राजनीतिक टिप्पणीहरूमा यो शब्द काठमाडौँ महानगरपालिकाका तत्कालीन मेयर बालेन शाहसँग जोडेर प्रयोग गरिएको देखिए पनि, यसका सन्दर्भमा कुनै औपचारिक आरोप, प्रमाण वा तथ्यगत निष्कर्ष सार्वजनिक रूपमा प्रस्तुत गरिएको छैन।
शब्दको ऐतिहासिक र भाषिक पृष्ठभूमि
‘लुसिफोर’ शब्द लाटिन भाषाबाट आएको हो, जसको अर्थ “प्रकाश बोकेर ल्याउने” भन्ने हुन्छ। प्राचीन सन्दर्भमा यसलाई शुक्र ग्रह (बिहानीको तारा) का रूपमा बुझिन्थ्यो। पछि धार्मिक र सांस्कृतिक व्याख्याका कारण यो शब्द नकारात्मक अर्थसँग जोडिन गयो। यही ऐतिहासिक पृष्ठभूमिका कारण आज यो शब्द प्रतीकात्मक र विवादास्पद अर्थ बोकेको मानिन्छ।
राजनीतिक बहसमा प्रतीकात्मक भाषाको प्रयोग
नेपाली राजनीतिक परिवेशमा नयाँ नेतृत्व, फरक अभिव्यक्ति वा स्थापित राजनीतिक संरचनाबाहिरका पात्रहरू उदाउँदा उनीहरूसँग जोडेर विभिन्न प्रतीकात्मक शब्द वा लेबल प्रयोग हुने गरेको पाइन्छ। यस्तो अभ्यास प्रायः नीति, कार्यक्रम वा निर्णयको प्रत्यक्ष विश्लेषणभन्दा धारणा निर्माणमा केन्द्रित हुने प्रवृत्तिसँग जोडिएको देखिन्छ।
‘लुसिफोर’ शब्दको प्रयोग पनि यसै सन्दर्भमा राजनीतिक आलोचनाको एक प्रतीकात्मक माध्यमका रूपमा देखिन्छ।
चुनावी समयमा सम्भावित प्रभाव
चुनावी अवधिमा प्रतीकात्मक र भावनात्मक भाषाको प्रयोगले तथ्यमा आधारित बहसभन्दा व्यक्तिपरक धारणालाई प्राथमिकता दिने सम्भावना रहन्छ। यसले—
मतदातालाई नीति र कार्यक्रमभन्दा व्यक्तिको छविमा केन्द्रित गराउने,
सार्वजनिक बहसको स्तरलाई भावनात्मक प्रतिक्रियातर्फ लैजाने,
लोकतान्त्रिक विमर्शमा ध्रुवीकरण बढाउने
जस्ता प्रभाव पार्न सक्छ।
राजनीतिक विश्लेषकहरूका अनुसार लोकतन्त्रमा आलोचना स्वाभाविक र आवश्यक भए पनि त्यसको आधार कार्यसम्पादन, नीति, पारदर्शिता र जवाफदेहितामा केन्द्रित हुनु उपयुक्त हुन्छ।
निष्कर्ष
हालसम्म ‘लुसिफोर’ शब्दको राजनीतिक प्रयोग तथ्यमा आधारित आरोपका रूपमा स्थापित भएको देखिँदैन। यसलाई बढी प्रतीकात्मक तथा भाषिक अभिव्यक्ति का रूपमा बुझ्न सकिन्छ। चुनावी बहसमा यस्ता शब्द प्रयोगभन्दा पनि नीति, कार्यसम्पादन र परिणामका आधारमा सार्वजनिक मूल्यांकन हुनु लोकतान्त्रिक प्रक्रियाका लागि सकारात्मक हुने विश्लेषकहरूको धारणा छ।जस्ता प्रभाव पार्न सक्छ।
राजनीतिक विश्लेषकहरूका अनुसार लोकतन्त्रमा आलोचना स्वाभाविक र आवश्यक भए पनि त्यसको आधार कार्यसम्पादन, नीति, पारदर्शिता र जवाफदेहितामा केन्द्रित हुनु उपयुक्त हुन्छ।
तपाईको प्रतिक्रिया !!!
